Sint-janskruid – De Prozac van de natuur?

Jaarlijks lijden volgens de National Institutes of Mental Health ongeveer 11 miljoen Amerikanen aan milde vormen van depressie, en nog eens 10 miljoen aan milde tot ernstige depressies. Sint-janskruid (Hypericum perforatum) krijgt steeds meer aandacht als een veilig product dat enige natuurlijke verlichting biedt bij depressie.

Sint-janskruid is een overblijvend kruid dat tot een meter hoog kan worden en groeit in verwaarloosde velden en langs landwegen in heel Noord-Amerika en Europa. Het rechtopstaande kruid met vele stengels wordt bekroond door een tros heldergele, stervormige bloemen (met vijf licht asymmetrische bloemblaadjes) die bloeien van juni tot augustus. Er zijn talloze verklaringen voor hoe Sint-janskruid aan zijn naam is gekomen. De meest gangbare verklaring verwijst naar het feit dat de bloemen rond 24 juni (Sint-Jansdag) bloeien, terwijl een andere verklaring verwijst naar een oude traditie waarbij de bloemen in een vreugdevuur werden gegooid op de vooravond van Sint-Jansdag. Het Engelse woord “wort” is een oud woord voor plant.

In de oudheid werd Sint-janskruid gebruikt om zenuwpijnen zoals ischias en heuppijn te behandelen. In het negentiende-eeuwse Amerika werd het kruid ingezet voor wondgenezing en als vochtafdrijvend middel. Hypericum werd ook zeer gewaardeerd om zijn kalmerende eigenschappen. Tegenwoordig raden herboristen het aan voor de behandeling van wonden en om de genezing van blauwe plekken en lichte brandwonden te versnellen. Historisch gezien is het een van de meest betrouwbare plantaardige middelen voor wondverzorging. Vandaag de dag wordt het ook zeer gewaardeerd als antidepressivum, zonder de bijwerkingen van conventionele antidepressiva.

Het gedroogde kruid bestaat meestal uit de bloeiende toppen, ongeopende knoppen en de bovenste bladeren van de plant. Het heeft een lichtzoete, aromatische geur en een mild bittere, enigszins wrange smaak. Wanneer het tot poeder wordt vermalen, is de kleur meestal groenachtig tot geelbruin. Wanneer er meer bloemen en knoppen worden gebruikt, is het mengsel geler van kleur.

Klinisch onderzoek

Een analyse van twee dozijn klinische onderzoeken onder meer dan 1.700 poliklinische patiënten wees uit dat Sint-janskruid, bij een gebruik van 48 weken, kan worden beschouwd als een veilig en effectief kruid voor de behandeling van milde depressie en angst. De werking is vergelijkbaar met die van conventionele antidepressiva, zoals Prozac, maar met minder bijwerkingen. Veelvoorkomende bijwerkingen van conventionele antidepressiva zijn onder meer misselijkheid en duizeligheid, slapeloosheid, een verminderd libido, hoofdpijn, een droge mond en verlies van eetlust.

De deelnemers die in de verschillende klinische onderzoeken Sint-janskruid innamen, vertoonden een aanzienlijke verbetering in indicatoren voor een depressieve stemming, zoals gevoelens van verdriet, hopeloosheid, hulpeloosheid en angst. Ook slaapproblemen en verstoorde slaappatronen verbeterden aanzienlijk na het gebruik van Sint-janskruid.

Andere nuttige kruiden zijn zoethoutwortel, die enkele effectieve antidepressieve verbindingen bevat, en rozemarijn, een absolute favoriet. Dit laatste bevat cineol, wat het centrale zenuwstelsel stimuleert. Valeriaan en hop zijn kruiden met nuttige kalmerende eigenschappen die kunnen worden gebruikt vanwege hun slaapverwekkende werking.

Hypericum bevat verschillende actieve verbindingen, waaronder diverse fenolen, terpenoïden en sterolen. Het is rijk aan flavonoïden, evenals naftodianthronen, hypericine en pseudohypericine. Met name hypericine lijkt een monoamine-oxidaseremmer (MAO-remmer) te zijn, waarmee het behoort tot een klasse chemicaliën die bekendstaan als antidepressiva. De antidepressieve werking van Sint-janskruid is echter mogelijk aan meer te danken dan alleen hypericine; ook andere kleine bestanddelen in de plant kunnen hieraan bijdragen. Het is dan ook duidelijk de beste methode om het volledige kruidenproduct te consumeren en niet alleen een extract dat rijk is aan hypericine. De antimicrobiële werking van Hypericum wordt toegeschreven aan de essentiële olie, floroglucinolen en flavonoïden.

Kruidenpreparaten

Aanbevelingen voor het gebruik van het kruid omvatten doorgaans het drinken van 1 tot 2 koppen kruidenthee per dag, gemaakt van 1 tot 2 theelepels gedroogde Sint-janskruidbloemen die gedurende 10 minuten in een kop kokend water zijn getrokken. Als alternatief kan tot drie keer per dag een capsule van 300 mg worden gebruikt, gestandaardiseerd op 0,3 procent hypericine. Normaal gesproken duurt het ongeveer 3 tot 6 weken van regelmatig gebruik voordat de therapeutische effecten van Sint-janskruid merkbaar zijn. Hoge doses of langdurig gebruik kunnen de huid overgevoelig maken voor zonlicht, aangezien hypericine fotodynamische eigenschappen heeft.

Overige activiteiten

Er is aangetoond dat Sint-janskruid de opslagniveaus van twee neurochemicaliën in het lichaam verhoogt: serotonine en noradrenaline. Serotonine staat bekend als een stemmingsbeïnvloedende stof die normaal gesproken een kalmerend effect heeft. Onderzoek heeft uitgewezen dat andere bestanddelen van Sint-janskruid de spiegels van interleukine-6 veranderen, wat mogelijk ook de stemming beïnvloedt. Heinze en Göbel rapporteerden in 1996 dat Hypericum nuttig kan zijn bij de behandeling van chronische spanningshoofdpijn.

In een ander onderzoek observeerden onderzoekers dat extracten van Sint-janskruid, toegediend over een periode van drie weken, zorgden voor een aanzienlijke toename in de aanmaak van nachtelijk melatonine, een stof die wordt geproduceerd door de pijnappelklier en die het circadiane ritme reguleert.

Onlangs is de belangstelling uitgegaan naar de antivirale werking van Sint-janskruid. Er is melding gemaakt van aanzienlijke activiteit tegen verschillende retrovirussen. Er is zelfs onderzoek gedaan naar de potentiële bruikbaarheid van Sint-janskruid bij de behandeling van hiv-geïnfecteerde patiënten.

Conclusie

Sint-janskruid is overduidelijk een van de belangrijkste plantaardige geneesmiddelen voor de behandeling van lichte tot matige depressie. Er is echter nog meer onderzoek nodig om de effectiviteit en veiligheid bij langdurig gebruik vast te stellen. Hoewel het is gesuggereerd als behandeling voor zwaardere vormen van depressie, ontbreken op dit moment gecontroleerde klinische onderzoeken die dit ondersteunen.

Naast de antidepressieve werking wordt Hypericum gebruikt voor een breed scala aan neurologische aandoeningen, zoals angstgevoelens, slapeloosheid, prikkelbaarheid, migraine en chronische zenuwpijn als gevolg van trauma of letsel. Bovendien is het middel nuttig voor wondgenezing, werkt het ontstekingsremmend en antiviraal, en wordt het ingezet bij de behandeling van zweren, het prikkelbare darmsyndroom, aambeien en herpes.