Van een appel per dag tot functionele voeding

“We hebben allemaal wel eens gehoord dat een appel per dag de dokter weghoudt, maar hoe waar is dat eigenlijk?”

Appels bevatten niet veel vitamine A en zijn ook niet goed voor het zicht zoals wortels dat zijn. Ze zijn geen geweldige bron van vitamine C en bestrijden dus verkoudheden niet zoals sinaasappels dat doen.

Toch bevatten appels verschillende bioactieve stoffen – natuurlijke chemicaliën die in kleine hoeveelheden in voedingsmiddelen voorkomen en biologische uitwerkingen in het lichaam hebben.¹⁾Nezbedova L, McGhie T, Christensen M, Heyes J, Nasef NA, Mehta S. Onco-Preventive and Chemo-Protective Effects of Apple Bioactive Compounds. Nutrients. 2021; 13(11):4025. https://doi.org/10.3390/nu13114025Deze chemicaliën worden niet als voedingsstoffen, zoals vitaminen, geclassificeerd. Omdat appels veel gezondheidsbevorderende bioactieve stoffen bevatten, wordt de vrucht als een “functioneel” voedingsmiddel beschouwd.²⁾Functional Food. ScienceDirect Index Page

Al jaren geef ik universitaire colleges over voedingsstoffen zoals vitaminen, mineralen, koolhydraten, eiwitten en vetten. Maar onlangs heb ik een vak ontwikkeld dat specifiek over functionele voedingsmiddelen gaat. In deze cursus wordt onderzocht welke verschillende bioactieve stoffen er in voeding voorkomen en hoe sommige zelfs als een medicijn kunnen werken.

Definitie van functionele voedingsmiddelen

Functionele voedingsmiddelen zijn niet hetzelfde als superfoods. ‘Superfood’ is een modewoord dat marketeers gebruiken om voedingsmiddelen zoals boerenkool, spinazie en bosbessen te promoten. Door ze als ‘super’ te bestempelen, wordt het publiek aangesproken en de verkoop gestimuleerd. Maar met superfood wordt over het algemeen een voedingsmiddel bedoeld dat een superieure voedingswaarde heeft en rijk is aan voedingsstoffen die goed zijn voor de gezondheid.³⁾Cobos Á, Díaz O. ‘Superfoods’: Reliability of the Information for Consumers Available on the Web. Foods. 2023; 12(3):546. https://doi.org/10.3390/foods12030546 Zalm en tonijn worden bijvoorbeeld als superfoods beschouwd omdat de omega-3-vetzuren die ze bevatten met een gezond hart in verband worden gebracht.⁴⁾Yang Hu et. al. Marine Omega‐3 Supplementation and Cardiovascular Disease: An Updated Meta‐Analysis of 13 Randomized Controlled Trials Involving 127 477 Participants. DOI: 10.1161/JAHA.119.013543

In advertenties voor superfoods wordt beweerd dat het eten van deze voedingsmiddelen bepaalde aspecten van de gezondheid verbetert. Het probleem is echter dat de meeste van deze beweringen niet op wetenschappelijk onderzoek gebaseerd zijn, zoals dat wel het geval is bij functionele voedingsmiddelen.⁵⁾Prakash Singh M et.al. Superfood: Value and Need. DOI: 10.2174/1573401317666210420123013

Naast de voedingsstoffen die ons lichaam voor de groei en ontwikkeling nodig heeft, bevatten functionele voedingsmiddelen een verscheidenheid aan bioactieve stoffen, die elk een unieke functie in het lichaam uitoefenen. De bioactieve stoffen komen van nature in voedingsmiddelen voor of worden tijdens de verwerking toegevoegd.⁶⁾Funcional Food Center: https://www.functionalfoodscenter.net/

De lijst met bioactieve componenten in voedingsmiddelen wordt met de dag langer naarmate het onderzoek zich uitbreidt. Alhoewel de componenten zelf niet nieuw zijn, is het empirisch onderzoek dat hun gezondheidsvoordelen bevestigt dat wel.⁷⁾Samtiya M, Aluko RE, Dhewa T, Moreno-Rojas JM. Potential Health Benefits of Plant Food-Derived Bioactive Components: An Overview. Foods. 2021; 10(4):839. https://doi.org/10.3390/foods10040839

Carotenoïden zijn de meest herkenbare voorbeelden van bioactieve stoffen. Het is een groep van 850 verschillende pigmenten die gele, oranje en rode groenten en fruit hun specifieke kleur geven.⁸⁾Maoka, T. Carotenoids as natural functional pigments. J Nat Med 74, 1–16 (2020). https://doi.org/10.1007/s11418-019-01364-x Carotenoïden werken voornamelijk als antioxidanten, wat betekent dat ze de gezondheid bevorderen door schade aan de lichaamscellen te helpen voorkomen. De werking van verschillende carotenoïden kan uiteenlopen.

Bètacaroteen is vanwege de hoge hoeveelheden die in wortelen voorkomen de bekendste carotenoïde.⁹⁾Sharma, K.D., Karki, S., Thakur, N.S. et al. Chemical composition, functional properties and processing of carrot—a review. J Food Sci Technol 49, 22–32 (2012). https://doi.org/10.1007/s13197-011-0310-7 Bètacaroteen wordt na consumptie in het lichaam in vitamine A omgezet. Vitamine A is nodig voor een normaal gezichtsvermogen.

Luteïne en zeaxanthine zijn de gele carotenoïden die in maïs en paprika’s voorkomen. Deze twee stoffen ondersteunen vooral bij oudere volwassenen het gezichtsvermogen.¹⁰⁾Buscemi S, Corleo D, Di Pace F, Petroni ML, Satriano A, Marchesini G. The Effect of Lutein on Eye and Extra-Eye Health. Nutrients. 2018; 10(9):1321. https://doi.org/10.3390/nu10091321

Onderzoek wijst uit, dat de carotenoïden uit voedingsmiddelen en andere bioactieve stoffen kunnen helpen bij het voorkomen van bepaalde vormen van kanker en het verbeteren van de gezondheid van het hart.¹¹⁾Câmara JS, Albuquerque BR, Aguiar J, Corrêa RCG, Gonçalves JL, Granato D, Pereira JAM, Barros L, Ferreira ICFR. Food Bioactive Compounds and Emerging Techniques for Their Extraction: Polyphenols as a Case Study. Foods. 2021; 10(1):37. https://doi.org/10.3390/foods10010037 Het is belangrijk om op te merken dat fruit en groenten die rijk zijn aan carotenoïden in verband worden gebracht met een verminderd risico op hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker, maar dat carotenoïden in supplementen minder voordelen bieden.¹²⁾Black HS, Boehm F, Edge R, Truscott TG. The Benefits and Risks of Certain Dietary Carotenoids that Exhibit both Anti- and Pro-Oxidative Mechanisms—A Comprehensive Review. Antioxidants. 2020; 9(3):264. https://doi.org/10.3390/antiox9030264

Geschiedenis van de functionele voedingsmiddelenbeweging

Hoewel het gezegde over appels en gezondheid zijn oorsprong vindt in de 19e eeuw¹³⁾Davis MA, Bynum JPW, Sirovich BE. Association Between Apple Consumption and Physician Visits: Appealing the Conventional Wisdom That an Apple a Day Keeps the Doctor Away. JAMA Intern Med. 2015;175(5):777–783. doi:10.1001/jamainternmed.2014.5466 is de voedingswetenschap een relatief jonge wetenschap – en het idee van functionele voedingsmiddelen en bioactieve componenten is zelfs nog jonger.

Van het begin van de twintigste eeuw tot de jaren zeventig richtte voedingsonderzoek zich op vitaminetekorten. Het publiek werd aangemoedigd om meer met vitamines verrijkte, bewerkte voedingsmiddelen te eten om voedingsdeficiëntieziekten, zoals scheurbuik te voorkomen, dat door een ernstig tekort aan vitamine C wordt veroorzaakt, of rachitis, dat door een langdurig tekort aan vitamine D wordt veroorzaakt.

Deze nadruk op eten om voedingsstoffentekorten te corrigeren had de neiging om mensen te laten focussen op bepaalde voedingsstoffen, wat kan bijdragen aan overeten.¹⁴⁾Mozaffarian D, Rosenberg I, Uauy R. History of modern nutrition science—implications for current research, dietary guidelines, and food policyBMJ 2018; 361 :k2392 doi:10.1136/bmj.k2392 Dit, in combinatie met een grotere beschikbaarheid van sterk bewerkte voedingsmiddelen, leidde tot gewichtstoename, wat op zijn beurt weer tot een toename van diabetes, hoge bloeddruk en hartziekten leidde.¹⁵⁾David S Ludwig et.al. The carbohydrate-insulin model: a physiological perspective on the obesity pandemic. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqab270.

In 1980 publiceerde de Amerikaanse regering de eerste voedingsrichtlijnen waarin mensen werden aangemoedigd om vet, suiker en zout te vermijden.¹⁶⁾1980 Dietary Guidelines for Americans. In voorlichtingscampagnes over volksgezondheid werden mensen aangemoedigd om vette voedingsmiddelen door zetmeelrijke voedingsmiddelen zoals brood en pasta te vervangen.

De logica achter deze aanbeveling was dat als mensen minder vet consumeren, ze hun calorie-inname uit koolhydraten moeten verhogen om voldoende calorieën binnen te krijgen. Dat voedingsadvies droeg bij aan¹⁷⁾Mozaffarian D, Rosenberg I, Uauy R. History of modern nutrition science—implications for current research, dietary guidelines, and food policyBMJ 2018; 361 :k2392 doi:10.1136/bmj.k2392 de explosieve toename van obesitas¹⁸⁾Controlling the global obesity epidemic. WHO en diabetescijfers¹⁹⁾The Facts, Stats, and Impacts of Diabetes. CDC die vandaag de dag nog steeds voortduren.²⁰⁾Global, regional, and national burden of diabetes from 1990 to 2021, with projections of prevalence to 2050: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2021. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(23)01301-6

Japan richt zich op gezonde voeding

Historisch gezien behoorden de Japanners tot de gezondste bevolkingsgroepen ter wereld..²¹⁾Tsugane, S. Why has Japan become the world’s most long-lived country: insights from a food and nutrition perspective. Eur J Clin Nutr 75, 921–928 (2021). https://doi.org/10.1038/s41430-020-0677-5 Naarmate de 21e eeuw naderde, hadden veel Japanners echter het Amerikaanse eetpatroon overgenomen en ontwikkelen gezondheidsproblemen die met die in de VS vergelijkbaar waren.²²⁾Teramoto T. “Japan Diet” and Health—The Present and Future. DOI: https://doi.org/10.3177/jnsv.65.S29

Als gevolg daarvan maakte de Japanse regering zich zorgen over de toenemende omvang van de taille van haar burgers en hun afnemende gezondheid.²³⁾Hasegawa, M, Akter, S, Hu, H, et al. Five-year cumulative incidence of overweight and obesity, and longitudinal change in body mass index in Japanese workers: The Japan Epidemiology Collaboration on Occupational Health Study. J Occup Health. 2020; 62:e12095. https://doi.org/10.1002/1348-9585.12095 Om dit probleem op te lossen, introduceerde Japan in de jaren tachtig als eerste land het concept van functionele voedingsmiddelen.²⁴⁾Soichi ARAI, Toshihiko OSAWA, Hajime OHIGASHI, Masaaki YOSHIKAWA, Shuichi KAMINOGAWA, Michiko WATANABE, Tadashi OGAWA, Kazuyoshi OKUBO, Shaw WATANABE, Hoyoku NISHINO, Kazuki SHINOHARA, Takatoshi ESASHI, Tsuneo HIRAHARA, A Mainstay of Functional Food Science in Japan—History, Present Status, and Future Outlook, Bioscience, Biotechnology, and Biochemistry, Volume 65, Issue 1, 1 January 2001, Pages 1–13, https://doi.org/10.1271/bbb.65.1Shun Iwatani, Naoyuki Yamamoto. Functional food products in Japan: A review. https://doi.org/10.1016/j.fshw.2019.03.011.

Tegenwoordig gebruikt Japan de term ‘voeding voor speciale medische doeleinden’ voor producten waarvan wetenschappelijk is aangetoond dat ze de gezondheid bevorderen.²⁵⁾Food for Specified Health Uses (FOSHU). Ministry of Health, Labour and Welfare

Het heeft zijn vruchten afgeworpen. Japan heeft meer dan 1.000 voedingsmiddelen en dranken die officieel als gespecialiseerde voedingsmiddelen voor medische doeleinden zijn goedgekeurd.²⁶⁾“Reversal phenomenon”: Japan’s Food with Functional Claims market set for new record as FOSHU launches slip. NutraIngredients Asia zoals hypoallergene rijst.²⁷⁾Swinbanks, D., O’Brien, J. Japan explores the boundary between food and medicine. Nature 364, 180 (1993). https://doi.org/10.1038/364180a0 Rijstallergieën komen weliswaar niet vaak voor, maar vormen een groot probleem voor Japanners die eraan lijden, omdat rijst een basisvoedingsmiddel is.

Ongeveer de helft van de gezondheidsclaims in Japan heeft betrekking op het verbeteren van de spijsvertering met behulp van bioactieve prebiotische voedingsvezels.

De bioactieve bestanddelen in appels

De natuurlijke voedingsvezels van een appel zijn een van de bioactieve componenten waardoor deze vrucht als functioneel voedingsmiddel wordt aangemerkt. De vezel pectine komt vooral in het vruchtvlees van een appel voor.

Pectine zorgt ervoor dat minder suiker en vet door het lichaam wordt opgenomen.²⁸⁾Kim Sun Jo et.al. Metabolic and Cardiovascular Benefits of Apple and Apple-Derived Products: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. DOI: 10.3389/fnut.2022.766155 Dit helpt het risico op diabetes en hartziekten te verminderen.

Appelschillen zitten ook boordevol vezels die als laxeermiddel werken.

Bovendien bevatten appels grote hoeveelheden natuurlijke chemische stoffen, polyfenolen genaamd, die een cruciale rol bij het bevorderen van de gezondheid en het verminderen van chronische ziekten spelen.²⁹⁾Cory H et.al. The Role of Polyphenols in Human Health and Food Systems: A Mini-Review. DOI: 10.3389/fnut.2018.00087 Er zijn meer dan 8.000 polyfenolen in verschillende plantaardige voedingsmiddelen geïdentificeerd. Omdat ze voornamelijk in de schil zitten, zijn hele appels een betere bron van polyfenolen dan sap of appelmoes.³⁰⁾Francini A, Sebastiani L. Phenolic Compounds in Apple (Malusx domesticaBorkh.): Compounds Characterization and Stability during Postharvest and after Processing. Antioxidants. 2013; 2(3):181-193. https://doi.org/10.3390/antiox2030181

Anthocyanen³¹⁾Mattioli R, Francioso A, Mosca L, Silva P. Anthocyanins: A Comprehensive Review of Their Chemical Properties and Health Effects on Cardiovascular and Neurodegenerative Diseases. Molecules. 2020; 25(17):3809. https://doi.org/10.3390/molecules25173809 zijn een subklasse van de polyfenolen die de appelschil grotendeels zijn rode kleur geven.³²⁾Espley, R.V., Hellens, R.P., Putterill, J., Stevenson, D.E., Kutty-Amma, S. and Allan, A.C. (2007), Red colouration in apple fruit is due to the activity of the MYB transcription factor, MdMYB10. The Plant Journal, 49: 414-427. https://doi.org/10.1111/j.1365-313X.2006.02964.x Diëten met veel anthocyanen helpen de gezondheid van het hart te verbeteren.³³⁾Taylor C Wallace. Anthocyanins in Cardiovascular Disease. https://doi.org/10.3945/an.110.000042 en worden onderzocht op de behandeling van de ziekte van Alzheimer.³⁴⁾Swathi Suresh, Rukaiah Fatma Begum, Ankul Singh S, Chitra V. Anthocyanin as a therapeutic in Alzheimer’s disease: A systematic review of preclinical evidences. https://doi.org/10.1016/j.arr.2022.101595

Een andere belangrijke polyfenol in appels is phloridzin.³⁵⁾Niederberger, K., Tennant, D., & Bellion, P. (2020). Dietary intake of phloridzin from natural occurrence in foods. British Journal of Nutrition, 123(8), 942-950. doi:10.1017/S0007114520000033 Onderzoekers bestuderen al meer dan 100 jaar de rol van phloridzin bij het reguleren van de bloedsuikerspiegel.³⁶⁾Pavy, F. W., Brodie, T. G., Siau, R. L., (1903), On the mechanism of phloridzin glycosuria. The Journal of Physiology, 29 doi: 10.1113/jphysiol.1903.sp000969. Recente studies bevestigen dat het een belangrijke rol bij het reguleren van de bloedglucosespiegel speelt door de hoeveelheid glucose die door de dunne darm wordt opgenomen te verminderen en de uitscheiding via de nieren te verhogen.³⁷⁾Mena, P., Crozier, A., Williamson, G., Effects of Polyphenols on Glucose-Induced Metabolic Changes in Healthy Human Subjects and on Glucose Transporters. Mol. Nutr. Food Res.2022, 66, 2101113. https://doi.org/10.1002/mnfr.202101113

Terug naar de oorspronkelijke vraag

Wanneer appels functionele voedingsmiddelen zijn die de gezondheid bevorderen, helpen ze dan ook echt om de dokter weg te houden?

Onderzoekers hebben gepoogd dit uit te zoeken. Een Amerikaans team analyseerde het appel-eetpatroon en het aantal doktersbezoeken onder meer dan 8.000 volwassenen. Ongeveer 9% daarvan at dagelijks één appel. Na correctie voor demografische en gezondheidsgerelateerde factoren, ontdekten de onderzoekers dat de dagelijkse appeleters iets minder voorgeschreven medicijnen gebruikten dan de niet-appeleters. Maar het aantal doktersbezoeken was ongeveer gelijk tussen de twee groepen.³⁸⁾Davis MA, Bynum JPW, Sirovich BE. Association Between Apple Consumption and Physician Visits: Appealing the Conventional Wisdom That an Apple a Day Keeps the Doctor Away. JAMA Intern Med. 2015;175(5):777–783. doi:10.1001/jamainternmed.2014.5466

Als één appel per dag niet genoeg is om ons gezond te houden, hoe zit het dan met twee of drie appels?

Een groep Europese onderzoekers ontdekte dat het eten van twee appels per dag de hartgezondheid van 40 volwassenen verbeterde..³⁹⁾Athanasios Koutsos, Samantha Riccadonna, Maria M Ulaszewska, Pietro Franceschi, Kajetan Trošt, Amanda Galvin, Tanya Braune, Francesca Fava, Daniele Perenzoni, Fulvio Mattivi, Kieran M Tuohy, Julie A Lovegrove. Two apples a day lower serum cholesterol and improve cardiometabolic biomarkers in mildly hypercholesterolemic adults: a randomized, controlled, crossover trial. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqz282. En Braziliaanse onderzoekers ontdekten dat het eten van drie appels per dag het gewichtsverlies en de bloedglucosespiegels bij 40 vrouwen met overgewicht verbeterde.

Hoewel het eten van één appel per dag niet noodzakelijkerwijs tot een aanzienlijke vermindering van het gebruik van voorgeschreven medicijnen of het aantal doktersbezoeken leidt, kan het wel een stap in de richting van een gezondere voeding met veel vezels en volwaardige voedingsmiddelen zijn.

Appels hoeven niet gekookt of gekoeld te worden, in ieder geval niet de eerste week, en een rode, lekkere appel kost ongeveer 50 Amerikaanse cent.

Dus neem de volgende keer wanneer je in de supermarkt bent een paar appels mee en probeer er, als je daar zin in hebt, minstens één per dag van te eten.

Dit artikel is opnieuw gepubliceerd vanuit The Conversation onder een Creative Commons-licentie. Lees de origineel artikel ( original article ).