Voordelen van een ontstekingsremmend dieet

Er wordt op dit moment veel over het begrip ‘ontsteking’ gesproken. Of het nu gaat om nieuwe wetenschappelijke ontdekkingen¹⁾Barney, J. Inflammation discovery could slow aging, prevent age-related diseases. MedicalXPress, July 24, 2023, beroemdheden²⁾Patterson C. Gwyneth Paltrow Addresses ‘Backlash’ Over Anti-Inflammatory Diet, Says She Eats ‘More Than Bone Broth’. People.com March 17, 2023 of influencers op sociale media, iedereen lijkt het te hebben over dit belangrijke lichaamsproces en de mogelijke gevolgen ervan voor onze gezondheid.

“Inflammaging” is een specifieke term die u wellicht ook wel tegengekomen bent. Het is een leeftijdsgebonden toename van aanhoudende, lichte ontstekingen in bloed en weefsel, wat een ernstige risicofactor voor tal van aandoeningen en ziekten is.³⁾Franceschi, C., Garagnani, P., Parini, P. et al. Inflammaging: a new immune–metabolic viewpoint for age-related diseases. Nat Rev Endocrinol 14, 576–590 (2018). https://doi.org/10.1038/s41574-018-0059-4

Kan een ontstekingsremmend dieet helpen om ontstekingen te verminderen? Laten we eens naar dit onderwerp kijken.

Wat is een ontsteking?

Wanneer ons lichaam gewond raakt of een infectie oploopt, activeert het afweermechanismen om zichzelf te beschermen. Het doet dit, door onze cellen op te dragen de indringer te bestrijden. Dit bestrijdingsproces veroorzaakt een ontsteking, die meestal met zwelling, roodheid en pijn gepaard gaat..⁴⁾Furman, D., Campisi, J., Verdin, E. et al. Chronic inflammation in the etiology of disease across the life span. Nat Med 25, 1822–1832 (2019). https://doi.org/10.1038/s41591-019-0675-0

Op korte termijn is een ontsteking een teken dat je lichaam aan het genezen is, of het nu om een geschaafde knie of een verkoudheid gaat.

Als een ontsteking langere tijd aanhoudt, wordt deze ‘chronisch’ genoemd. Dit kan erop wijzen dat er een gezondheidsprobleem is.⁵⁾Schett, G., Neurath, M.F. Resolution of chronic inflammatory disease: universal and tissue-specific concepts. Nat Commun 9, 3261 (2018). https://doi.org/10.1038/s41467-018-05800-6 zoals artritis, hartziekten, diabetes, dementie of andere auto-immuunziekten.

De klachten en symptomen⁶⁾Pahwa R, Goyal A, Jialal I. Chronic Inflammation. 2023 Aug 7. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan–. PMID: 29630225. van chronische ontstekingen kunnen enkele maanden tot jaren aanwezig zijn en bestaan uit:

1. aanhoudende pijn
2. chronische vermoeidheid of slapeloosheid
3. stijfheid van de gewrichten
4. huidproblemen
5. verhoogde bloedwaarden (zoals C-reactief proteïne)⁷⁾C-reactive protein (CRP) blood test https://www.healthdirect.gov.au/c-reactive-protein-CRP-blood-test
6. maag- en darmklachten (constipatie, diarree, zure reflux)
7. depressie, angst en stemmingsstoornissen
8. ongewenste gewichtstoename of -verlies
9. veelvuldige verkoudheid of griep.

Welke rol speelt voeding?

Het verband tussen voeding en ontstekingen is algemeen bekend.⁸⁾Dario Giugliano, Antonio Ceriello, Katherine Esposito, The Effects of Diet on Inflammation: Emphasis on the Metabolic Syndrome, Journal of the American College of Cardiology, Volume 48, Issue 4, 2006, Pages 677-685, ISSN 0735-1097, https://doi.org/10.1016/j.jacc.2006.03.052. Over het algemeen kunnen sommige voedingsbestanddelen het immuunsysteem activeren door pro-inflammatoire cytokines (kleine eiwitten die belangrijk zijn voor celsignalering) te produceren of ontstekingen door de productie van anti-inflammatoire cytokines te verminderen.

Een ‘pro-inflammatoir dieet’ kan op lange termijn ontstekingen in het lichaam versterken.⁹⁾Hockey M. Clear evidence for a link between pro-inflammatory diets and 27 chronic diseases. Here’s how you can eat better. The Conversation. April 22, 2021Dergelijke diëten bevatten doorgaans weinig verse producten zoals fruit, groenten en volkorenproducten, maar veel commercieel gebakken producten, gefrituurd voedsel, toegevoegde suikers en rood en bewerkt vlees.

Een ‘ontstekingsremmend’ dieet daarentegen wordt met minder ontstekingen in het lichaam in verband gebracht. Er bestaat niet één ontstekingsremmend dieet. Twee algemeen erkende, door onderzoek ondersteunde voorbeelden zijn het mediterrane dieet en het DASH-dieet (Dietary Approaches to Stop Hypertension).

Ontstekingsremmende diëten bevatten doorgaans de volgende elementen:

1. hoge concentratie aan antioxidanten. Deze stoffen helpen het lichaam bij het bestrijden van vrije radicalen of onstabiele atomen, die in grote hoeveelheden met ziekten zoals kanker en hart- en vaatziekten in verband worden gebracht. De beste manier om antioxidanten binnen te krijgen is door veel fruit en groenten te eten. Onderzoek toont aan, dat bevroren, gedroogde en ingeblikte groenten en fruit net zo goed zouden kunnen zijn als verse.¹⁰⁾Kuhnle G et.al. Frozen and tinned foods can be just as nutritious as fresh produce – here’s how. The Conversation. March 21, 2021

2. rijk aan ‘gezonde’, onverzadigde vetzuren. Enkelvoudig onverzadigde vetten en omega-3-vetzuren komen voor in vis, zaden, noten en plantaardige oliën (olijfolie en lijnzaadolie).

3. rijk aan vezels en prebiotica. Wortelen, bloemkool, broccoli en bladgroenten zijn goede bronnen van vezels. Prebiotica bevorderen de groei van nuttige micro-organismen in onze darmen en komen voor in uien, prei, asperges, knoflook, bananen, linzen en peulvruchten.

4. weinig bewerkte voedingsmiddelen. Deze bevatten geraffineerde koolhydraten (gebak, taarten, met suiker gezoete dranken, gefrituurd voedsel en bewerkte vleeswaren).

Reumatoïde artritis, dementie, depressie

Er bestaat verdeeldheid over de rol van ontstekingsremmende diëten bij de behandeling van pijn bij reumatoïde artritis. Uit een recent systematisch overzicht uit 2021 (waarin onderzoekers het beschikbare bewijs over een onderwerp zorgvuldig groeperen en onderzoeken) blijkt dat het volgen van een ontstekingsremmend dieet waarschijnlijk tot aanzienlijk minder pijn bij mensen met reumatoïde artritis leidt in vergelijking met andere diëten.¹¹⁾Schönenberger KA, Schüpfer AC, Gloy VL, Hasler P, Stanga Z, Kaegi-Braun N, Reber E. Effect of Anti-Inflammatory Diets on Pain in Rheumatoid Arthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2021 Nov 24;13(12):4221. doi: 10.3390/nu13124221.

De 12 studies die in het overzicht waren opgenomen, hadden echter een hoog risico op vooringenomenheid – waarschijnlijk omdat mensen wisten dat ze gezond voedsel aten – waardoor het vertrouwen in het bewijs laag was.

Ontsteking speelt ook een belangrijke rol bij de ontwikkeling van neurodegeneratieve ziekten zoals de ziekte van Alzheimer en aanverwante vormen van dementie¹²⁾McGrattan AM, McGuinness B, McKinley MC, Kee F, Passmore P, Woodside JV, McEvoy CT. Diet and Inflammation in Cognitive Ageing and Alzheimer’s Disease. Curr Nutr Rep. 2019 Jun;8(2):53-65. doi: 10.1007/s13668-019-0271-4. en er zijn bewijzen dat ontstekingsremmende diëten wellicht zouden kunnen helpen om de hersenen te beschermen.

Een onderzoek uit 2016 toonde aan, dat een ontstekingsremmend dieet mogelijk bescherming tegen cognitieve achteruitgang en dementie biedt, maar dat er nog meer grootschalige gerandomiseerde gecontroleerde studies nodig zijn.¹³⁾Petersson SD, Philippou E. Mediterranean Diet, Cognitive Function, and Dementia: A Systematic Review of the Evidence. Adv Nutr. 2016 Sep 15;7(5):889-904. doi: 10.3945/an.116.012138. In een onderzoek uit 2021 werden 1.059 mensen gedurende drie jaar gecontroleerd en werd hun voedingspatroon geobserveerd. Zij rapporteerden dat mensen met een meer pro-inflammatoir voedingspatroon een verhoogd risico op het ontwikkelen van dementie hadden.¹⁴⁾Charisis S, Ntanasi E, Yannakoulia M, Anastasiou CA, Kosmidis MH, Dardiotis E, Gargalionis AN, Patas K, Chatzipanagiotou S, Mourtzinos I, Tzima K, Hadjigeorgiou G, Sakka P, Kapogiannis D, Scarmeas N. Diet Inflammatory Index and Dementia Incidence: A Population-Based Study. Neurology. 2021 Dec 14;97(24):e2381-e2391. doi: 10.1212/WNL.0000000000012973.

Ontstekingen worden ook met de geestelijke gezondheid in verband gebracht omdat mensen die een ontstekingsbevorderend dieet volgen, meer symptomen van depressie melden.¹⁵⁾Adjibade M, Lemogne C, Touvier M, Hercberg S, Galan P, Assmann KE, Julia C, Kesse-Guyot E. The Inflammatory Potential of the Diet is Directly Associated with Incident Depressive Symptoms Among French Adults. J Nutr. 2019 Jul 1;149(7):1198-1207. doi: 10.1093/jn/nxz045. Voeding is het fundamentele element vanuit de levensstijl in de benadering van angst en geestelijke gezondheid .¹⁶⁾Manger S. Lifestyle interventions for mental health. doi: 10.31128/AJGP-06-19-4964

Meer in het algemeen werd in een overzichtsartikel uit 2021 recent onderzoek naar ontstekingsremmende diëten en hun effect op het verminderen van ontstekingen die verband houden met veroudering onderzocht. Daaruit bleek, dat stoffen die vaak in ontstekingsremmende diëten voorkomen, kunnen helpen bij het verlichten van ontstekingsprocessen die het gevolg van ziekten en ongezonde voeding zijn.¹⁷⁾Stromsnes K, Correas AG, Lehmann J, Gambini J, Olaso-Gonzalez G. Anti-Inflammatory Properties of Diet: Role in Healthy Aging. Biomedicines. 2021; 9(8):922. https://doi.org/10.3390/biomedicines9080922

Hoe zit het met kurkuma?

Kurkuma is populair op sociale media en in vitaminerubrieken en wordt vanwege zijn ontstekingsremmende werking gepropageerd. Deze werking wordt met een specifieke stof, curcumine genaamd in verband gebracht, die kurkuma zijn kenmerkende gele kleur geeft..¹⁸⁾Amalraj A, Pius A, Gopi S, Gopi S. Biological activities of curcuminoids, other biomolecules from turmeric and their derivatives – A review. J Tradit Complement Med. 2016 Jun 15;7(2):205-233. doi: 10.1016/j.jtcme.2016.05.005.

Onderzoek heeft aangetoond, dat curcumine mogelijk ontstekingsremmend in het lichaam werkt, maar er is geen hoogwaardig klinisch onderzoek bij mensen gedaan..¹⁹⁾Basnet P, Skalko-Basnet N. Curcumin: An Anti-Inflammatory Molecule from a Curry Spice on the Path to Cancer Treatment. Molecules. 2011; 16(6):4567-4598. https://doi.org/10.3390/molecules16064567 De meeste bestaande studies werden in laboratoria met behulp van cellen uitgevoerd.²⁰⁾Chowdhury, I, Banerjee, S, Driss, A, et al. Curcumin attenuates proangiogenic and proinflammatory factors in human eutopic endometrial stromal cells through the NF-κB signaling pathway. J Cell Physiol. 2019; 234: 6298–6312. https://doi.org/10.1002/jcp.27360 of bij dieren.²¹⁾Sarker MR, Franks S, Sumien N, Thangthaeng N, Filipetto F, Forster M. Curcumin Mimics the Neurocognitive and Anti-Inflammatory Effects of Caloric Restriction in a Mouse Model of Midlife Obesity. PLoS One. 2015 Oct 16;10(10):e0140431. doi: 10.1371/journal.pone.0140431. Het is dus niet duidelijk hoeveel curcumine er nodig is om ontstekingsremmende effecten te verkrijgen en hoe goed ons lichaam het opneemt.(Hewlings SJ, Kalman DS. Curcumin: A Review of Its Effects on Human Health. Foods. 2017 Oct 22;6(10):92. doi: 10.3390/foods6100092.))

Over het algemeen kan het toevoegen van kurkuma aan uw voeding uw lichaam enkele gezondheidsvoordelen opleveren, maar vertrouw er niet op dat het op zichzelf ziekten kan voorkomen of behandelen.

Veilig eten

Ontsteking is een belangrijke component in het verband tussen voeding en diverse gezondheidsproblemen.

Het volgen van een ontstekingsremmend dieet wordt als veilig beschouwd, bevordert waarschijnlijk de gezondheid en kan toekomstige chronische aandoeningen voorkomen. Als u op zoek bent naar persoonlijk voedingsadvies of een ontstekingsremmend maaltijdplan, kunt u het beste contact met een geaccrediteerde diëtist opnemen.