Cafeïne leent je energie, maar daarna moet je de rekening betalen

Sommigen van ons willen (of moeten?) onze ochtendkoffie drinken om een energieboost te krijgen. In totaal drinken mensen wereldwijd meer dan twee miljard kopjes koffie per dag.¹⁾Surma, S., Oparil, S. Coffee and Arterial Hypertension. Curr Hypertens Rep 23, 38 (2021). https://doi.org/10.1007/s11906-021-01156-3 Misschien denk je dat koffie je de energie geeft om door de ochtend of de dag heen te komen, maar misschien geeft koffie je niet zoveel als je denkt.

De hoofdstimulans in koffie is de cafeïne. Cafeïne werkt in de eerste plaats door de manier te veranderen waarop de cellen in onze hersenen op een stof genaamd adenosine reageren.²⁾Timothy Roehrs, Thomas Roth, Caffeine: Sleep and daytime sleepiness, Sleep Medicine Reviews, Volume 12, Issue 2, 2008, Pages 153-162, https://doi.org/10.1016/j.smrv.2007.07.004.

Veel te doen hebben, moe worden

Adenosine maakt deel uit van het systeem dat onze slaap- en waakcyclus reguleert en zorgt ervoor dat hoge niveaus van activiteit tot vermoeidheid leiden.³⁾Tarja Porkka-Heiskanen, Lauri Alanko, Anna Kalinchuk, Dag Stenberg, Adenosine and sleep, Sleep Medicine Reviews, Volume 6, Issue 4, 2002, Pages 321-332, ISSN 1087-0792, https://doi.org/10.1053/smrv.2001.0201. Terwijl we onze dagelijkse bezigheden uitvoeren, stijgt het adenosinegehalte omdat dit als bijproduct vrijkomt wanneer energie in onze cellen wordt verbruikt.⁴⁾Huang Z et.al. The Role of Adenosine in the Regulation of Sleep. https://doi.org/10.2174/156802611795347654

Uiteindelijk bindt adenosine zich aan zijn receptor (delen van cellen die signalen ontvangen), waardoor de cellen de opdracht krijgen om langzamer te worden, met als gevolg dat we ons slaperig en suf voelen. Daarom voel je je na een drukke dag moe. Tijdens onze slaap daalt het energieverbruik,waardoor het adenosinegehalte omlaag gaat, omdat dit in andere vormen wordt omgezet..⁵⁾Bjorness T et.al. Adenosine and Sleep. https://doi.org/10.2174/157015909789152182 Als je ’s ochtends wakker wordt, voel je je uitgerust. Tenminste, als je genoeg slaap hebt gehad.

Als je je na het wakker worden nog steeds slaperig voelt, kan cafeïne tijdelijk helpen. Het werkt door zich aan de adenosinereceptor te binden. Dat kan, omdat het een vergelijkbare vorm heeft.⁶⁾Fredholm B. Adenosine, Adenosine Receptors and the Actions of Caffeine. https://doi.org/10.1111/j.1600-0773.1995.tb00111.x Maar de overeenkomst is niet zo groot dat het hetzelfde slaperige vertragingssignaal afgeeft als adenosine. In plaats daarvan vult het gewoon de plekken op en voorkomt het dat adenosine zich daaraan bindt. Op die manier wordt het slaperige gevoel voorkomen.

Het is geen gratis ritje

Maar er zit een addertje onder het gras. Hoewel het energie geeft, is deze kleine cafeïne-interventie eerder een uitstel van het slaperige gevoel dan een bron van nieuwe energie.

Dit komt, omdat cafeïne niet voor altijd blijft werken en de adenosine die het blokkeert niet verdwijnt. Uiteindelijk verdwijnt de cafeïne, laat het de receptoren los en al die adenosine die gewacht en zich opgehoopt heeft, zich eraan hecht en het slaperige gevoel komt terug – soms alles in één keer.

Dus de schuld die je aan cafeïne hebt, moet uiteindelijk altijd worden terugbetaald, en de enige echte manier om dat te doen is door te slapen.

Timing is alles

Hoeveel vrije adenosine er in je lichaam aanwezig is, dat nog niet aan receptoren is gebonden, en hoe slaperig je daardoor bent, hangt samen met hoe goed de cafeïne die je drinkt je wakker maakt. Dus als je later op de dag koffie drinkt en de slaperige signalen komen, kan je lichaam zich krachtiger voelen.⁷⁾Smith A. P. The effects of caffeine, impulsivity and time of day on performance, mood and cardiovascular function. https://doi.org/10.1177/026988119100500205

Indien de dag te ver gevorderd is, kan cafeïne ervoor zorgen dat men moeilijk in slaap kan vallen. De “halfwaardetijd” van cafeïne (de tijd die nodig is om de helft ervan af te breken) bedraagt ongeveer vijf uur.⁸⁾Caffeine for the Sustainment of Mental Task Performance. Formulations for Military Operations. Chapter 2. National Academies, 2001 Dat gezegd hebbende, metaboliseren we allemaal cafeïne op een andere manier, dus bij sommigen van ons verdwijnen de effecten sneller.⁹⁾Nehlig A. Interindividual Differences in Caffeine Metabolism and Factors Driving Caffeine Consumption. Pharmacol Rev. 2018 Apr;70(2):384-411. doi: 10.1124/pr.117.014407 Mensen die regelmatig koffie drinken, merken mogelijk minder van de cafeïnekick, omdat ze na verloop van tijd tolerantie voor deze stimulerende stof opbouwen..¹⁰⁾Ammon HP. Biochemical mechanism of caffeine tolerance. Arch Pharm (Weinheim). 1991 May;324(5):261-7. doi: 10.1002/ardp.19913240502.

Cafeïne kan echter ook het cortisolgehalte verhogen, een stresshormoon dat ervoor zorgt dat je je alerter voelt.¹¹⁾Lovallo WR, Whitsett TL, al’Absi M, Sung BH, Vincent AS, Wilson MF. Caffeine stimulation of cortisol secretion across the waking hours in relation to caffeine intake levels. Psychosom Med. 2005 Sep-Oct;67(5):734-9. doi: 10.1097/01.psy.0000181270.20036.06. Dit kan betekenen dat cafeïne later op de ochtend zich effectiever aanvoelt, omdat je cortisolspiegel bij het ontwaken al van nature stijgt. Om deze reden lijkt het effect van een kop koffie direct na het opstaan misschien minder krachtig.

Als je favoriete cafeïnehoudende drank ook suiker bevat, kan dit het gevoel van een piek en een dip versterken. Suiker zorgt namelijk weliswaar voor energie in het lichaam, maar de vrije suikers in je drankje kunnen een piek in je bloedsuikerspiegel veroorzaken, waardoor je je moe kunt voelen wanneer de dip daarna komt.

Hoewel er geen bewezen schade bekend is als gevolg van het drinken van koffie op een lege maag, kan koffie tijdens of na een maaltijd langzamer werken. Dit komt doordat het voedsel de snelheid waarmee de cafeïne wordt opgenomen kan vertragen.¹²⁾Caffeine. The Nutrition Source. Harvard School of Public Health

Wat denk je van een sterke thee of een bruisende cola?

Koffie is natuurlijk niet de enige cafeïnehoudende drank die je energie kan geven.

De cafeïne in thee, energiedrankjes en andere dranken hebben allemaal hetzelfde effect op het lichaam. Maar omdat de ingrediënten voornamelijk van planten afkomstig zijn, heeft iedere cafeïnehoudende drank zijn eigen profiel van aanvullende stoffen die een eigen stimulerend effect kunnen hebben of een wisselwerking met cafeïne kunnen aangaan waardoor het effect ervan verandert wordt.¹³⁾Barbara Penolazzi, Vincenzo Natale, Luigi Leone, Paolo Maria Russo, Individual differences affecting caffeine intake. Analysis of consumption behaviours for different times of day and caffeine sources, Appetite, Volume 58, Issue 3, 2012, Pages 971-977, ISSN 0195-6663, https://doi.org/10.1016/j.appet.2012.02.001.

Cafeïne is geen wondermiddel. Om energie te genereren en ons lichaam nieuwe energie te geven, hebben we voldoende voedsel, water en slaap nodig.

---

Voor meer informatie over de negatieve effecten van cafeïne, lees dan verder in dit artikel:
Wat doet cafeïne met jou en je kind?

This article is republished from The Conversation under a Creative Commons license. Read the original article.