Johannesbrood – Kleine edelstenen voor uitstekende voeding

Zoete dingen maken deel uit van ons leven, maar chocolade geniet een slechte reputatie. Daarom nemen dieetbewuste mensen hun toevlucht tot johannesbrood. Johannesbrood is .niet alleen een vervanging voor cacaopoeder maar kan meer betekenen. Studies hebben aangetoond dat deze natuurlijke stof bij de preventie en behandeling van verhoogde bloedvetten en het metabool syndroom kan worden ingezet .

Ongelooflijk wat zie ik daar. Enkele koeien staan onder een 10 meter hoge boom met wijd uitgespreide takken. Steeds weer strekken ze hun nek uit en trekken met hun bek lange, bruine peulen uit een boom. Daarna vermalen ze de peulen langzaam met genot in hun vochtige mond. Ik bevind me in Spanje bij de kust van Costa Blanca. Er is geen twijfel mogelijk dat dit een Johannesbroodboom is. Ik ken johannesbrood als cacaovervanger, maar dat koeien het zo lekker vinden, verbaast me.

Botaniek en habitat

De johannesbroodboom is een groenblijvende boom. Hij is zeer hitte- en droogtebestendig. Hij houdt niet van vorst. Daarom komt hij alleen tot op hoogten van ongeveer 500 meter voor. De boom behoort tot de peulvruchtenfamilie, botanisch fabaceae genaamd. Net als onze bonen leeft hij in symbiose met stikstofbindende bodembacteriën. Je hoeft hem niet te bemesten, integendeel: hij verrijkt de grond met stikstof uit de lucht, waardoor hij voor biologische landbouw ideaal is. De boom wordt erg oud. Ook heeft hij geen last van natuurlijke plagen.

De eerste bloei vindt na ongeveer zes jaar plaats. Na de bestuiving ontwikkelen de bloemen zich tot dikke peulen die ongeveer 2 cm breed, 6-20 cm lang en vaak recht, maar later ook gebogen zijn. Eerst zijn ze groen, daarna worden ze leerachtig, bruinzwart en hard. Ze blijven tot een jaar aan de boom hangen. Deze peulen worden door de Arabieren “Kharub” genoemd, vandaar de naam Johannesbrood. Johannesbrood is een andere naam voor de johannesbroodpeul. Johannes de Doper heeft waarschijnlijk de peulen van de johannesbroodboon gegeten, maar in het bijbelverslag werd het abusievelijk als sprinkhanen weergegeven. De botanische naam is “Ceratonia siliqua”.

Het hout van de boom is zeer resistent tegen rot. Daarom is het voor hekken en houten vloeren, voor wandelstokken en gereedschapsstelen geschikt. Houtskool van de johannesbroodboom brandt lang. De boom werd waarschijnlijk voor het eerst in Egypte geteeld. Er zijn berichten dat farao’s het hout als constructiehout gebruikten. Met de Romeinen kwam de boom naar Griekenland en later naar de hele kustlijn van de Middellandse Zee. Emigranten brachten de boom uiteindelijk naar Australië en Zuid-Amerika. De belangrijkste groeigebieden voor de industrie zijn: Portugal, Italië, Spanje, Marokko en Cyprus.

Oogst en verwerking

Van augustus tot oktober worden de peulen net zoals bij olijven, met stokjes van de boom geslagen. Je moet niet wachten tot ze vanzelf van de boom vallen, want dan gaan ze door de natuurlijke vochtigheid gauw schimmelen. Het sap (caftan) wordt uit de groene, vlezige peulen geperst. Je kunt er ook kaftanhoning van maken. Het wordt tot siroop ingedikt of tot alcoholische dranken gefermenteerd. In gebieden waar de johannesbroodboom groeit, worden de peulen vers of in hun geheel gedroogd gegeten. Je kunt ze niet pellen. Ze hebben een eigenaardige zoetheid omdat ze veel eenvoudige suikers bevatten. Het bekende johannesbroodpoeder wordt verkregen als je de gedroogde en geroosterde pulp fijnmaalt. Voor poeder van hoge kwaliteit gebruik je alleen het middelste deel van de peul, omdat de uiteinden meestal bitter zijn. De zaden worden er ook uitgehaald en apart verwerkt.

Het johannesbroodpoeder (carobepoeder) is zo fijn als meel. Afhankelijk van het roosteren is het licht- tot donkerbruin. Het moet niet te donker zijn, anders smaakt het bitter. De wrange, aromatische smaak is niet helemaal hetzelfde als chocolade. Het pure poeder ruikt en smaakt net zo als cacaopoeder. De aangename smaak ontwikkelt zich pas als het met andere ingrediënten gemengd wordt,en je hebt normaal gesproken maar kleine hoeveelheden nodig om een kunstzin te ontwikkelen die een beetje op chocolade lijkt. Zolang het droog is en in een goed afgesloten verpakking zit, kan de poeder jaren worden opgeslagen omdat het nauwelijks vet bevat. Je kunt soms hele, gedroogde peulen in de natuurvoedingswinkel rond de kerstperiode kopen.

Voordelen van johannesbrood

Johannesbrood is een waardevol, nauwelijks behandeld natuurproduct. Door het hoge gehalte aan natuurlijke suikers is het een bron van energie, maar het bevat nauwelijks vet. 100 g poeder bevat ongeveer 200 mg vet en levert 255 kcal; cacaopoeder gemiddeld ongeveer 470 kcal. Door het hoge vezelgehalte, vooral pectine en tannine, bevordert het de spijsvertering, terwijl cacao de neiging heeft om te verstoppen. Johannesbrood is vrij van de stimulerende theobromine en cafeïne die in cacao zitten. Het bevat belangrijke vitaminen zoals bètacaroteen en riboflavine, en mineralen zoals ijzer, magnesium, calcium en kalium. Dit moet echter, aangezien de lage innameniveaus nauwelijks significant zijn niet overschat worden. Johannesbrood wordt meestal als specerij gebruikt.

Gebruik

Johannesbrood kan als vervanger van cacaopoeder in recepten gebruikt worden. Het is geschikt om gebak, cake en noten mee te coaten. Je kunt het poeder door gebakbeslag mengen. Johannesbrood past ook heel goed in zelfgemaakt ijs en dranken. Als je het met rietsuiker mengt, is het een uitstekende vervanger voor chocoladedrank. Je kunt het ook met yoghurt, cornflakes en melk mengen. De creativiteit kent geen grenzen. Het wordt ook tot een koffiesurrogaat, de Johannesbroodkoffie verwerkt. De lijmindustrie verwerkt johannesbrood en het wordt ook in diervoeding vermengd.

Johannesbroodpitmeel

Johannesbroodpitmeel moet niet met Johannesbroodpoeder worden verward. Dit wordt uit de apart gemalen pitten verkregen. Het is een lichtgekleurd, bijna smaakloos poeder dat bijna volledig uit onverteerbare vezels bestaat. Als E-nummer 410 is het in de voedingsindustrie een belangrijk additief. Als een weinig bewerkt, natuurlijk verdikkingsmiddel en stabilisator wordt het in gebakken goederen, glutenvrij brood, snoepgoed, pudding, jam, ijs, bij de productie van dranken, voor soepen en sauzen gebruikt. 1 gram johannesbroodpitmeel bindt ongeveer 50 milliliter vloeistof als het koud is en tot 100 milliliter als het verwarmd wordt. Johannesbroodpitmeel is op zichzelf geen geleermiddel, maar het verbetert wel het gelerende effect van agar-agar, carrageen en xanthaangom. Daarom wordt het vaak in combinatie met deze stoffen gebruikt.

De gezondheidsaspecten van johannesbroodpitmeel

Acute spijsverteringsstoornissen zoals braken, diarree, colitis of coeliakie zijn een aantal gebieden waar dieetproducten op basis van johannesbroodpitmeel gebruikt kunnen worden. Studies tonen ook aan dat het genomen kan worden om een hoog cholesterol en triglyceriden te behandelen. Dit effect is aan de voedingsvezels te danken, die voornamelijk uit galactose en mannose bestaan. De polyfenolen in johannesbrood spelen ook een belangrijke rol in het verlagen van de glycemische index van voedingsmiddelen en hebben daarnaast ontstekingsremmende effecten. Dit is vooral belangrijk voor mensen met het metabolisch syndroom. Mensen die aan dit syndroom lijden hebben een verstoorde glucose- en insulinemetabolisme, in combinatie met een hoge bloeddruk en een hoog vet- en cholesterolgehalte. Doorgaans leidt dit ook tot overgewicht. In een onderzoek kregen vrijwilligers met dit syndroom dagelijks 15 g van een supplement met johannesbroodvezels in de vorm van ontbijtgranen, fruitrepen en poederdranken te eten. Na zes weken bleek, dat het totale cholesterol en LDL significant waren gedaald.

Op de gouden weegschaal

Overigens komt het woord “karaat” van de Johannesbroodboom, die in het Latijn “ceratonia” heet. De zaden hebben vrijwel allemaal hetzelfde gewicht, ongeveer 0,2 g, oftewel één karaat. In de oudheid werden de zaden als gewichtjes voor goud en edelstenen gebruikt.

Johannesbrood is echt een juweeltje dat de waarde van goud heeft. Wees niet beschroomd om het regelmatiger in je dieet op te nemen!

Recepten